Πρόγραμμα ανταλλαγής νέων «Στα ίχνη της κοινής μας ιστορίας»

«Πώς νιώθεις όταν ανακαλύπτεις μια ιστορική αλήθεια που είχε παραμεληθεί εντελώς στην καθημερινότητα του σχολείου σου; Εγώ, και μαζί μου πολλοί άλλοι συμμετέχοντες από τη Γερμανία, νιώσαμε ακριβώς έτσι: σαν να ανακαλύψαμε μια χαμένη ιστορία».

Έτσι ξεκινά ο Μπεν την έκθεσή του για την ελληνογερμανική συνάντηση νέων που οργανώθηκε για τέταρτη συνεχή χρονιά από την «Επέκεινα Χώρα» και τον ελληνογερμανικό σύλλογο «Εξάντας Βερολίνου», με τη χρηματοδότηση του «Ελληνογερμανικού Ιδρύματος Νεολαίας» (ΕΓΙΝ), από τις 31 Αυγούστου έως τις 7 Σεπτεμβρίου 2026 στη Βίτσα.

Μαζί με είκοσι νέους και νέες από τις δύο χώρες, περάσαμε μια εβδομάδα επισκεπτόμενοι ιστορικούς τόπους, όπως τα μαρτυρικά χωριά Λιγκιάδες, Ασπράγγελοι και Ελάτη, καθώς και τα Ιωάννινα. Ανιχνεύσαμε και ανακαλύψαμε τα ίχνη της γερμανικής κατοχής κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τις συνέπειές της στην περιοχή της Ηπείρου, οι οποίες παραμένουν αισθητές μέχρι σήμερα.

Η Βίτσα, το γραφικό χωριό του Ζαγορίου με τα παραδοσιακά πέτρινα σπίτια, περιτριγυρισμένο από πυκνά δάση, φαράγγια και μονοπάτια πεζοπορίας, βρίσκεται στην καρδιά του Εθνικού Πάρκου της Βόρειας Πίνδου. Η περιοχή αυτή, όπως και ολόκληρη η Ήπειρος, κουβαλά μια βαριά ιστορία. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, μετά τη συνθηκολόγηση της Ελλάδας, περιήλθε αρχικά στον έλεγχο των Ιταλών συμμάχων του Χίτλερ. Μετά τη ρήξη Χίτλερ και Μουσολίνι τον Σεπτέμβριο του 1943 και την απόσυρση των ιταλικών στρατευμάτων, η Ήπειρος πέρασε στα χέρια των Γερμανών. Πρώτα οι Ιταλοί και έπειτα οι Γερμανοί, με την περιβόητη αιμοσταγή ταξιαρχία της Βέρμαχτ «Εντελβάις» και τα SS, διέπραξαν απεχθή εγκλήματα στην προσπάθειά τους να εκφοβίσουν τους ντόπιους για να μην υποστηρίζουν την Αντίσταση: λεηλάτησαν τον τόπο, έκαψαν χωριά και δολοφόνησαν αθώους πολίτες. Σχεδόν ολόκληρη η εβραϊκή κοινότητα των Ιωαννίνων εκτοπίστηκε και εξοντώθηκε στο Άουσβιτς. Οι υπεύθυνοι δεν λογοδότησαν ποτέ, ενώ τα θύματα αποζημιώθηκαν ελάχιστα. Για πολλούς ντόπιους, αυτές οι πληγές παραμένουν ανοιχτές μέχρι σήμερα.

Στη διάρκεια των επισκέψεών μας στους ιστορικούς τόπους, ακούσαμε διηγήσεις ντόπιων και ειδικών, ενώ παρακολουθήσαμε και τα ντοκιμαντέρ του Χρύσανθου Κωνσταντινίδη: «Το μπαλκόνι», για τη σφαγή των Λιγκιάδων, και «Χαμένα Γιάννενα», για την ιστορία και το τραγικό τέλος της Ρωμανιώτικης Κοινότητας των Ιωαννίνων.

Πέρα από τις εκπαιδευτικές επισκέψεις, το πρόγραμμα περιλάμβανε εργαστήρια, όπου είχαμε τη δυνατότητα να εμβαθύνουμε τις γνώσεις μας, να συζητήσουμε τις εμπειρίες μας και να ανταλλάξουμε απόψεις γύρω από το κεντρικό ερώτημα: «Τι σχέση έχει αυτό με εμένα;». Ένα ερώτημα που αγγίζει τόσο τις μνήμες των οικογενειών μας όσο και τις προσωπικές μας προσεγγίσεις για την ευθύνη που φέρουμε ως νέα γενιά.

Παράλληλα, είχαμε άπλετο χρόνο για ελεύθερη ανταλλαγή απόψεων, αλλά και για διασκεδαστικά παιχνίδια, τραγούδι, χορό και πεζοπορίες μέσα σε αυτό το πανέμορφο ορεινό τοπίο. Κάναμε ακόμη και ράφτινγκ, δοκιμάζοντας μια βουτιά στα παγωμένα νερά του Βοϊδομάτη – σε μια περιοχή όπου, για μία εβδομάδα, μιλούσαμε για σφαγές και εκτοπισμούς.

Η διασκέδαση και οι οδυνηρές μνήμες μπορούν τελικά να συνυπάρξουν. Το παρελθόν δεν μπορούμε να το αλλάξουμε. Μπορούμε όμως να αποφασίσουμε για το μέλλον μας και για τον κόσμο στον οποίο θέλουμε να ζήσουμε· να αναλογιστούμε την ευθύνη μας και τη συνεισφορά μας, ώστε να οικοδομήσουμε ένα μέλλον στην Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο για το οποίο αξίζει να αγωνιστούμε.

Η Έλενα Αθηνά Μίεσλινγκερ (29) συμμετείχε στην ελληνογερμανική ανταλλαγή νέων το 2025 και συνδιοργάνωσε τη φετινή ανταλλαγή.