17η Διάβαση Βίκου: «Το Πέρασμα»

«Υπάρχουν τόποι που δεν είναι απλώς προορισμοί. Είναι περάσματα. Περάσματα που οδηγούν όχι μόνο από το ένα σημείο στο άλλο, αλλά μέσα στην ίδια μας την ύπαρξη, στα μονοπάτια του σώματος, του εγκεφάλου, της σκέψης, της ψυχής και του πνεύματος». Με αυτήν την αφετηρία πραγματοποιήθηκε η 17η Διάβαση Βίκου, η οποία φέτος είχε ως θεματικό άξονα «Το Πέρασμα». Για ακόμη μία χρονιά, η διάσχιση του φαραγγιού του Βίκου αποτέλεσε κάτι περισσότερο από μια πεζοπορική διαδρομή. Μετατράπηκε σε μια συλλογική εμπειρία εξερεύνησης, όπου η φύση, η ιστορία, η γεωγραφία, η λογοτεχνία, η τέχνη και ο αναστοχασμός συναντήθηκαν σε έναν κοινό τόπο. Η φετινή θεματολογία έδωσε στους συμμετέχοντες την ευκαιρία να περιδιαβούν το απαράμιλλης ομορφιάς τοπίο του Ζαγορίου και να αφουγκραστούν τα δικά τους εσωτερικά περάσματα.

Η εμπειρία ξεκίνησε το Σάββατο 15 Αυγούστου με πεζοπορία στον Προφήτη Ηλία και επίσκεψη στη θέση Αγία Παρασκευή, με την εντυπωσιακή θέα προς το φαράγγι του Βίκου. Ακολούθησε επίσκεψη και γεύμα στην Ελάτη. Η διαδρομή συνεχίστηκε με στάσεις στα πέτρινα γεφύρια Κόκκορου, Καλογερικό και Μύλου, καθώς και στη διαδρομή Κήποι–Τσεπέλοβο, αναδεικνύοντας ένα ακόμη χαρακτηριστικό στοιχείο του τόπου: τα περάσματα που δημιούργησε ο άνθρωπος μέσα στον χρόνο, συνδέοντας χωριά, ανθρώπους και κοινότητες. Ιδιαίτερη θέση στο πρόγραμμα είχε η επίσκεψη στο Αρχοντικό Φρόσως Ιωαννίδου, τη γνωστή «Μάνα του Ζαγορίου», που λειτουργεί ως Μουσείο Ζαγορίσιου Πολιτισμού. Το βράδυ, στην επέκεινα χώρα, προβλήθηκε η ταινία της Ιωάννας Ταχμιτζή για τη ζωή της Κικής Τσακίρη και το δικαίωμα στην ευθανασία, ανοίγοντας έναν διαφορετικό χώρο προβληματισμού γύρω από τα όρια της ζωής, της αξιοπρέπειας και της ανθρώπινης επιλογής.

Η Κυριακή (16.08) ήταν αφιερωμένη στη «Γεωγραφία και Χαρτογράφηση του Περάσματος». Η πεζοπορία στη διάβαση του Βίκου αποτέλεσε τον βασικό κορμό μιας βιωματικής δράσης, κατά την οποία οι συμμετέχοντες δεν περιορίστηκαν στην παρατήρηση του τοπίου, αλλά κλήθηκαν να το καταγράψουν και να το ερμηνεύσουν με την καθοδήγηση των Νίκου Γιαννή και Σπύρου Κόγκα.

Τη Δευτέρα (17.08), στην αίθουσα ‘2 Στέρνες’ της επέκεινα χώρα, με μια ελεύθερη συζήτηση με θέμα «Λογοτεχνία, Πνευματικότητα και Συλλογική Αναστοχαστική Χαρτογράφηση». Τον κύκλο των παρεμβάσεων άνοιξε ο Σπύρος Κόγκας, συνιδρυτής και διευθυντής της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Imagine Heritage και εμπνευστής της φετινής δράσης, ο οποίος πραγματοποίησε μια αναγνωστική περιδιάβαση σε σημαντικά λογοτεχνικά κείμενα διαφορετικών εποχών. Μέσα από αυτά, το «πέρασμα» αναδύθηκε ως αναχώρηση, δοκιμασία, αναζήτηση, μεταμόρφωση αλλά και επιστροφή. Ακολούθησαν προσωπικές παρεμβάσεις, με κοινό σημείο αναφοράς το ερώτημα: τι σημαίνει για τον καθένα μας το «πέρασμα»; Ο Νικόλας Ραΐσης μίλησε για το πέρασμα στη νέα εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, ο Νίκος Πέτσιος αναφέρθηκε στις σκέψεις που γεννιούνται σε έναν ανέμελο περιπατητή, αλλά και στις διαφορετικές εννοιολογήσεις της λέξης «πέρασμα» μέσα στους αιώνες. Η Ελένη Γαζή μίλησε για το κομβικό βιολογικό και ψυχολογικό πέρασμα μιας γυναίκας στη μητρότητα, ενώ η Τίνα Ζουρνατζή αναφέρθηκε στο προσωπικό της πέρασμα στην Ελλάδα, ύστερα από μια πολύχρονη απουσία, και στη μεγάλη αλλαγή που αυτό συνεπάγεται. Ο Νίκος Γιαννής αναφέρθηκε στο περπάτημα ως πέρασμα και στο πέρασμα ως περπάτημα. Ο Αντώνης Κανλής μίλησε για το άυλο κληροδότημα από πατέρα σε γιο, όπως το βίωσε μέσα από την απώλεια του πατέρα του και από τον Δαμιανό Γιαννή έμεινε το πέρασμα από την επέκεινα χώρα στην επέκεινα χώρα του μέλλοντος. Η Νίκη Ρουμπάνη προσέγγισε το πέρασμα ως αναστοχαστική διαδικασία και αναφέρθηκε στον τρόπο με τον οποίο αυτή η εμπειρία σημαδεύει, ιδιαίτερα, τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Η Παναγιώτα Μπαλοπούλου προσέγγισε την έννοια του περάσματος ως «passing», ως αναζήτηση αλλά και κατασκευή της ταυτότητας, με αφορμή δύο βιβλία που συνομιλούν μεταξύ τους: το «Πέρασμα» της Νέλλα Λάρσεν (1929) και το «Ανθρώπινο Στίγμα» του Φίλιπ Ροθ (2000). Στη συζήτηση αναδύθηκαν ακόμη διαφορετικές εκδοχές του «περάσματος»: από τον ατομικισμό στον εθελοντισμό και την κοινωνική προσφορά, από την τυπογραφία στον ψηφιακό εγγραμματισμό, το πέρασμα ως διαδικασία αυτογνωσίας, αλλά και ως μια πεζοπορία χωρίς σκοπό.

Οι παρεμβάσεις αποτέλεσαν μέρος μιας συλλογικής, καταγεγραμμένης παρακαταθήκης της 17ης Διάβασης – Συνάντησης Βίκου, που αποτελεί πλέον ένα σημείο καμπής από τη Διάβαση στη Συνάντηση και από εκεί στο Πέρασμα επέκεινα χώρα. 

Το βράδυ της Δευτέρας έγινε στο θέατρο «Αλώνι» η απονομή των τιμητικών διπλωμάτων σε όσους και όσες διέσχισαν το φαράγγι του Βίκου, οι οποίοι μοιράσθηκαν την κοινή εμπειρία μιας διαδρομής που για τον καθένα είχε ξεχωριστό νόημα. Κατόπιν, πραγματοποιήθηκε η βράβευση της Αναστασίας Τσιακάλου, Προέδρου της Κοινωνικής Στήριξης, ως Εθελόντριας 2026 επέκεινα χώρα. Με τη βράβευση της Αναστασίας Τσιακάλου, η επέκεινα χώρα εμπεδώνει έναν θεσμό που αναδεικνύει την αξία της εθελοντικής προσφοράς και τιμά ανθρώπους οι οποίοι, μέσα από τη διαχρονική τους δράση μιας ζωής, συμβάλλουν στη δημιουργία μιας πιο προσωπικά υπεύθυνης, εθελοντικά αλληλέγγυας, ενεργού και συμμετοχικής κοινωνίας.

Την τελευταία ημέρα, η ομάδα αναχώρησε για την Αρίστη, όπου η εμπειρία συνεχίστηκε με rafting, μεταφέροντας την έννοια του περάσματος από τα μονοπάτια στο νερό. Ακολούθησε επίσκεψη και περίπατος στο Πάπιγκο, πριν από την επιστροφή και την τελευταία βραδιά της φετινής διοργάνωσης. Η αυλαία έπεσε με μια βραδιά αφιερωμένη στον Διονύση Σαββόπουλο, από την Ερασμία Κανλή στο τραγούδι και κιθάρα και αφήγηση από τον Αντώνη Κανλή, σε μια μουσική συνάντηση που λειτούργησε ως τελευταίο, διαφορετικό πέρασμα από τη διαδρομή της φύσης στη μνήμη, το τραγούδι και τον πολιτισμό.

Και κάπως έτσι, η 17η Διάβαση Βίκου έκλεισε με μια υπόσχεση για το επόμενο πέρασμα: το 2027, η επέκεινα χώρα θα εγκαινιάσει μια νέα περίοδο, την οποία θα σχεδιάσουμε στο μεταξύ μαζί, όπου η πεζοπορία θα συναντά τον αναστοχασμό δημιουργώντας νέα περάσματα walking & talking στον χώρο, τον χρόνο, τη μνήμη και τα αθέατα μονοπάτια της εσωτερικής μας διαδρομής. Όλα ήταν απλά υπέροχα.